Çözelti Karıştırma — Yeni Derişim Hesaplama Konu Anlatımı

Çözelti Karıştırma Nedir?

Çözelti karıştırma, aynı çözünen maddeyi (örneğin NaCl, HCl, NaOH gibi) içeren iki veya daha fazla çözeltinin bir araya getirilmesiyle yeni bir çözeltinin elde edilmesidir. Bu işlem kimyada özellikle derişim ayarlama, seyreltme ve stok çözelti hazırlama aşamalarında çok sık kullanılır.

Buradaki temel fikir şudur: Çözünen madde kaybolmaz ve oluşmaz. Karıştırma sırasında sadece çözünenin dağıldığı toplam hacim değişir.

Temel Kimyasal İlke: Mol Korunumu

Çözelti karıştırma problemlerinin kalbinde tek bir güçlü ilke vardır:

n_toplam = n₁ + n₂

Yani toplam çözünen mol sayısı, karıştırılan çözeltilerin mol toplamına eşittir.

Bu ilke, kütlenin ve maddenin korunumu yasasının çözeltilere uygulanmış hâlidir. Çözünen madde buharlaşmaz, tepkimeye girmez ve sistemden kaçmaz varsayımı yapılır.

Derişim (Molarite) Kavramı

Kimyada en yaygın kullanılan derişim türlerinden biri molarite (M)dir:

M = n / V

n: çözünen mol sayısı, V: çözelti hacmi (L)

Bu nedenle bir çözeltideki çözünen mol sayısı şöyle bulunur:

n = C · V

Çözelti Karıştırma Formülünün Mantığı

İki çözeltiyi ele alalım:

1. çözelti: derişim C₁, hacim V₁
2. çözelti: derişim C₂, hacim V₂

Her birinin çözünen mol sayısı:

n₁ = C₁ · V₁
n₂ = C₂ · V₂

Karıştırıldıktan sonra:

Toplam mol: n_toplam = C₁·V₁ + C₂·V₂
Toplam hacim: V_toplam = V₁ + V₂

Yeni derişim, toplam molün toplam hacme bölünmesiyle bulunur:

C_yeni = (C₁·V₁ + C₂·V₂) / (V₁ + V₂)

Adım Adım Örnek

Örnek olarak:

0.5 M, 100 mL NaCl çözeltisi
1.0 M, 200 mL NaCl çözeltisi

n₁ = 0.5 × 100 = 50 (M·mL)
n₂ = 1.0 × 200 = 200 (M·mL)
Toplam mol = 250
Toplam hacim = 300 mL
C_yeni = 250 / 300 ≈ 0.83 M

Sonuç: Karışımın derişimi yaklaşık 0.83 M olur.

Neden Hacimler Toplanabiliyor?

Bu hesaplama, seyreltik çözeltiler için çok iyi bir yaklaşımdır. Seyreltik çözeltilerde hacimler yaklaşık olarak toplamsal davranır.

Ancak:

Çok derişik çözeltilerde
Asit–baz gibi güçlü etkileşimlerde
Hacim büzülmesi/genişlemesi olan sistemlerde

hacimler tam olarak toplanmayabilir. Bu gibi durumlar ileri seviye fizikokimya konusudur.

Bu Yöntem Nerelerde Kullanılır?

Laboratuvar: İstenen molaritede çözelti hazırlama
Eğitim: Lise ve üniversite genel kimya
Analitik kimya: Seyreltme ve stok çözelti işlemleri
Endüstri: Konsantrasyon ayarlama (yaklaşık hesaplar)

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Bu yöntem sadece aynı çözünen için geçerlidir.
Kimyasal tepkime varsa (asit + baz gibi) bu formül doğrudan kullanılamaz.
Hacim birimleri tutarlı olmalıdır (mL–mL veya L–L).
Sonuçlar idealleştirilmiş varsayımlara dayanır.

Not: Kimyada çözelti karıştırma problemleri, “önce molü bul, sonra hacme böl” mantığını kavrayanlar için en temiz ve en güvenli hesaplama türlerinden biridir.

Çözelti Karıştırma — Yeni Derişim Hesaplama – Konu Anlatımı